Oamastanmodealla
Oamastanmodealla fállo dávjá mánáide geain lea majoritehtagiella, ovdamearka dihte dárogiella, ruovttugiellan. Oamastanmodealla bokte fállojuvvo dávjá mánáidgárddiin giellabeassi ja skuvllain giellalávgun. Dain doaimmain lea dávjá sámegiella gulahallangiellan, muhto heivehuvvo máná gielladássái. Vai buoremusat galgá sáhttit geavahit sámegiela gulahallangiellan skuvllas, de livččii hui dehálaš ahte mánás lea vuos mánáidgárddis leamašan sámegielat giellabeassi. Dat lea vai mánás lea nu buorre sámegielat vuođđu ahte galgá leat vejolaš geavahit sámegiela oahpahusgiellan skuvllas. Jus mánás lea leamašan giellabeassi dahje eará giellaarena gos sámegiella lea leamašan unnimusat 50% gulahallangiellan mánáidgárddis, de galgá leat vejolaš čađahit oahpahusa skuvllas mas lea sámegiella oahpahusgiellan.
Oamastanmodeallain leat ráhkadan plánaid mánáid ja ohppiid giellafállui, mat čuvvot mánáidgárddis gitta joatkkaskuvlii. Fállu galgá leat biddjon gielddaid ja fylkkagielddaid vuogádagaide. Go oamastanmodeallain bargá, ja go sámegiella galgá doaibmat gulahallangiellan, de ferte jámadit árvvoštallat fálaldaga mii fállojuvvo, ja leat diđolaš giellageavaheamis. Lea hui dehálaš ásahit giellaplánaid ja dihtomielalaš giellageavaheapmi.
Oamastanmodealla birra beasat eanet lohkat gievrras giellamodealla čihččet páhkas. Gávccát páhkas beasat eanet lohkat ságastallanstrategiijaid birra ja ja ovccát páhkas beasat eanet lohkat giellaplánaid birra.
Dieđátgo gos doaba giellabeassi ilmmai?
Maorigielas lea doaba Te Kohango reo, mii lea jorgaluvvon sámegillii giellabeassiin. Te Kohango reo ásahuvvui maoriálbmogis, New Zealánddas 1980-logus. Sii álggahedje dalle 100% maorigielat mánáidgárdefálaldaga mánáide geain ii lean maorigiella ruovttugiellan. Dás bohte hirbmat buorit bohtosat. Maŋŋel lean dán modealla fievrridan ja heivehan Sápmái, ja leat ožžon liika buriid bohtosiid. 2001 gitta 2006 lei Elgåsas prošeakta mas čađahedje oasseeagáš giellabeasi sihke mánáidgárddiin ja skuvllain. Raportta Gievrras giellamodeallaid vuođul gohčoduvvo dat metodan oamastanmodeallan.