Suokkardallangažaldagat mánáidgárddiide: Teach the children to speak the language
Darrell Robes Kipp (1944-1913), gulai Piegan-/Blackfeet čerdii Montanas, Amerihkás. Maŋŋelgo lei gazzan universitehtas oahpu, de son fárrii fas iežas ruovttubáikái nieguin ealáskahttit Piegan/Blackfeet čeardda giela. Dan áigge mánát eai šat máhttán čeardda giela. 1987:as Kipp ovttas earáiguin ásahedje The Piegan Institute vai besse dutkat, ovdánahttit ja seailluhit iežaset eamiálbmotgiela. Birrasiid gávcci jagi maŋŋel ásahedje giellalávgunmánáidgárddiid ja –skuvllaid. Vuosttáš ásahuvvui 1995:as. 18 jagi maŋŋel ledje sii oahpahan vuosttáš buolvva vuosttašgielagiid njuovžilit hupmat Blackfeetgiela. Sii huksejedje ásahusaid mat čuvvo Haváija ja Aotearoa (New Zealand) giellalávgunmodeallaid, main lei giellalávgun sihke mánáidgárddiin ja skuvllain. Doppe geavahuvvui dušše Blackfeetgiella ja Blackfeetkultuvra lei guovddážis
Sitáhta eŋgelasgillii:
«Bilingual programs are designed to teach English, not your tribal language. […] Kids who study with bilingual techniques will end up saying, “I can understand the language but I can’t speak it.” Teach the children to speak the language. There are no other rules. » (Kipp, 2000).
Sitáhta jorgaluvvon davvisámegillii:
“Guovttegielat prográmmat leat ráhkaduvvon nu ahte olmmoš oahppa eŋgelasgiela, iige su čeardda giela. […] Mánát geat ohpet guovttegielat metodaid bokte bohtet boahtteáiggis dadjat ahte sii ipmirdit giela, muhto eai huma dan. Oahpat mánáid hupmat giela. Eai leat eará njuolggadusat” (Kipp, 2000).
Suokkardallangažaldagat:
- Maid jáhkát Kipp oaivvildii dáinna čuoččuhusain?
- Manne Kipp fertii nu čielgasit dadjat ahte eai leat eará njuolggadusat go ahte galgat oahpahit mánáid hupmat čearddalaš- dahje álgoálbmotgiela?
- Makkár paralleallat leat dán čuoččuhusas ja das movt lea sámegiela oahppat servvodagas gos dárogiella lea majoritehtagiellan?
Gáldut:
Tribal immersion schools rescue language and culture - CSMonitor.com
Kipp, Darrell (2000): Encouragement, Guidance, Insights, and Lessons Learned for Native Language Activists Developing Their Own Tribal Language Programs