Searvelatnja ja fuolkevuohta mánáidgárdekonteavsttas
Dán oasis beasat lohkat movt mánáidgárdi sáhttá ávkkástallat sámi lagasbirrasis ja hukset relašuvnnaid fuolkevuođain ja searvelatnjametodain, nannendihte sámi mánáid sámi identitehta, hukset oadjebasvuođa ja váikkuhit dasa ahte mánát ovttastallet sámi servvodagain. Searvelatnja sáhttá leat čoavddus dasa movt mánáidgárdefállu ja váhnemiid vuordámušaid sáhttá čuoldit oktii ovttasbargguin gaskkal mánáidgárddi ja váhnemiid, bearrašiin ja sámi lagasbirrasiin. Lea earenomáš dehálaš leat dihtomielalaš dakkár ovttasbarggus dárogielatguovlluin gos sámegieloahpahus fállojuvvo mánáidgárddiide.
Searvelatnja lea arena gos máŋga buolvva deaivvadit ja ovttas ohpet. Fuolkevuođa sáhttá máŋgga ládje hábmet. Fuolkkit sáhttet leat du sogalaččat ja lagasolbmot, muhto sáhttet maid leat rituálafuolkkit. Dá leat fuolkkit geaidda it leat sogalaččat fuolki, muhto leat huksen relašuvnna. Ovdamearka dihte gáibmi, ristváhnen ja skuvlaviellja.
Sihke searvelatnja ja fuolkevuohta leat čadnon duvdagiidda, lundui ja guovlluide gos sámit leat guhkit áigge eallán, orron ja johttán. Mánáid gelbbolašvuohta ja gullevašvuohta lundui, lagasbirrasii, kultuvrii, árbevieruide, ealáhusaide ja eallinvugiide nanusmahttojuvvo go besset searvat ja geahččaladdat buot lágan bargguid.
Alaskas leat čađahan dutkama mas bođii ovdán ahte Alaska eamiálbmotstudeanttaid identitehta nanusmuvvui ja sin árvosánit skuvllas buorránedje go ožžo oahpaheaddji guhte gulai seammá eamiálbmotčerdii go studeanttat. Bođii ovdán ahte leat njeallje oahpahuspráksisa mat nannejit studeanttaid identitehta:
1. Geavahit ja oahpahit báikkálaš eamiálbmotgillii.
2. Heivehit oahpahusa kultuvrralaš rámmii, ovdamearka dihte oahpahit eamiálbmot muitalusaid dahje njálmmálaš árbevieruid bokte.
3. Čađahit oahpahusa árbevirolaš duovdagiin.
4. Deattuhit árvvuid.
Okta eará dehálaš fuomášupmi lei ahte oahpaheaddjit movttiiduvvojedje joatkit oahpaheaddjiin, go dakkár oahpahuspráksis doarjjui maiddái sin kultuvrralaš identitehtaovdáneami (Lunda ja earát 2024.).
Searvelatnja, sihke pedagogalaš prinsihppan ja oahpahuspráksisan, doaibma máŋggain ulbmiliin. Dat doarju sihke mánáid ja mánáidgárdeoahpaheddjiide identitehtaovdáneami. Ohppiid skuvlabohtosat (árvosánit) buorránit. Nu sáhttá dulkot ahte mánáidgárdemánáid oahppan maid váikkuhuvvo positiivvalaččat. Oahpaheaddjit maid movttiidahttojuvvojit joatkit ja ovdánit oahpaheaddjiin. Mánáidgárdi oččošii dáinna bargovugiin eanet resurssaolbmuid ja giellaovdagovaid.
Gáldut:
Kappfjell, Lena 2025: Digital kafe, Slektsbånd og trygghet i et urfolks perspektiv. Sámi lohkanguovddáš. (22.09.2025)
Kappfjell, Tom 1991: Laahkoeh, Th. Blaasværs forlag
Lunda, A.; Frommherz ja earát 2024: Supporting the Cultural Identity Development of Indigenous Youth: Findings from an Indigenous Educators’ Community-Of-Practice. Educ. Sci. Education sciences. https://doi.org/10.3390/educsci14121272
Sarri, Carina; Päiviö, Ánne-Márge; Holm, Stigo 2023: Unna olbmoziid árgabeaivi mánáidgárddiin - Pedagogiske prinsipper for samiske barnehager. Sámediggi