Mii lea searvelatnja ja fuolkevuohta?

Dán oasis beasat lohkat movt skuvla sáhttá ávkkástallat sámi lagasbirrasis ja hukset relašuvnnaid fuolkevuođa ja searvelatnjametoda bokte, ja nu nannet ohppiid sámi identitehta, hukset oadjebasvuođa ja váikkuhit dasa ahte oahppit sosialiserejuvvojit sámi servvodahkii. Searvelatnja sáhttá leat čoavddus dasa movt oktii čatnat skuvlla fálaldaga ja váhnemiid vuordámušaid, ovttasbarggus gaskkal skuvlla ja váhnemiid, bearrašiid ja sámi lagasbirrasiid. Lea earenoamáš dehálaš leat dihtomielalaš dakkár ovttasbarggus dakkár guovlluin gos dárogiella lea majoritehtagiella ja gos sámegieloahpahus fállojuvvo dárogielat skuvlabirrasis. 

Image

Searvelatnja lea arena gos máŋga buolvva deaivvadit ja ovttas ohppet.  Fuolkevuođa sáhttá máŋgga ládje hábmet. Fuolkkit sáhttet leat du sogalaččat ja lagasolbmot, muhto sáhttet maid leat ng. rituála fuolkkit. Rituála fuolkkit eai leat sogalaččat, muhto olbmot geaidda leat huksen fuolkerelašuvnna, ovdamearkka dihte gáibmi, ristváhnen ja skuvlaviellja/skuvlaoabbá. 

Sihke searvelatnja ja fuolkevuohta leat čadnon duovdagiidda, lundui ja guovlluide gos sámit leat guhkit áigge eallán, orron ja johtán. Mánáid gelbbolašvuohta ja gullevašvuohta lundui, lagasbirrasii, kultuvrii, árbevieruide, ealáhusaide ja eallinvugiide nanusmahttojuvvo go besset searvat ja geahččaladdat buot lágan bargguid.

Alaskas leat čađahan dutkama mas bođii ovdán ahte Alaska eamiálbmotstudeanttaid identitehta nanusmuvai ja sin árvosánit skuvllas buorránedje go ožžo oahpaheaddji guhte gulai seammá eamiálbmotčerdii go studeanttat. Bođii ovdán ahte leat njeallje oahpahuspráksisa mat nannejit studeanttaid identitehta: 

1. Oahpahit báikkálaš eamiálbmotgillii, ja geavahit giela buot vejolaš oktavuođain.
2. Heivehit oahpahusa kultuvrralaš rámmii, ovdamearkka dihte oahpahit eamiálbmot muitalusaid dahje njálmmálaš árbevieruid bokte.  
3. Čađahit oahpahusa árbevirolaš duovdagiin.
4. Deattuhit árvvuid. 

Okta eará dehálaš fuomášupmi lei ahte dakkár oahpahuspráksis doarjjui maiddái oahpaheddjiid iežaset kultuvrralaš idehtitehtaovdáneami, mii de movttiidahtii sin joatkit oahpaheaddjiin. (Lunda ja earát 2024.).

Nu sáhttá dadjat ahte searvelatnja, sihke pedagogalaš prinsihppan ja oahpahuspráksisan, ollašuhttá máŋga ulbmila. Dat doarju sihke ohppiid ja oahpaheddjiid identitehtaovdáneami. Ohppiid skuvlabohtosat (árvosánit) buorránit ja oahpaheaddjit movttiidahttojuvvojit joatkit ja ovdánit oahpaheaddjin. Skuvla oččošii dáinna bargovugiin eanet resurssaolbmuid ja giellaovdagovaid.

Gáldut:

Kappfjell, Lena 2025: Digital kafe, Slektsbånd og trygghet i et urfolks perspektiv. Sámi lohkanguovddáš. (22.09.2025)

Kappfjell, Tom (1991): Laahkoeh, Th. Blaasværs forlag

Lunda, A.; Frommherz, A.; Bolton,W.G.; Cook, C.; Dude, B.; Leask, N.; Littlefield, R.; McCarty, J.; Puustinen, S.; Vaska, N. Supporting the Cultural Identity Development of Indigenous Youth: Findings from an Indigenous Educators’ Community-Of-Practice. Educ. Sci. 2024, 14, 1272. https://doi.org/10.3390/educsci14121272

Sarri, Carina; Päiviö, Ánne-Márge; Holm, Stigo (2023): Unna olbmoziid árgabeaivi mánáidgárddiin - Pedagogiske prinsipper for samiske barnehager, Sámediggi