Skuvlla sámegielat fálaldat
Sámis fállojuvvo sámegieloahpahus gievrras giellamodeallaid mielde, oamastanmodeallain ja nannenmodeallain, dahje goaikkanasmodeallain, mii lea geahnohismodealla.
Gievrras giellamodeallaid fágajoavku deattuha ahte:
" Miehtá Sámi mánáide lágiduvvon giellabirrasiid birra galget geavahuvvot systemáhtalaččat dihto doahpagat ja namahusat. Doahpagat galget leat čielgasat ja čađačuovgit, nu ahte daid bokte juohkehaš ipmirda, makkár joavkku ja makkár doaimmaid birra lea sáhka. Dat lea dehálaš vuosttažettiin váhnemiid dáfus: sii galget beassat válljet máná bajásgeassin- ja oahpahusbirrasa buriin áddejumiin das, makkár gielalaš bohtosat leat vuordimis sin mánáid ektui guđege birrasis. Nuppi dáfus dat lea hui dehálaš mánáidgárdedoaimmaid ja oahpahusa lágideaddji ja hálddašeaddji oainnus." (Pasanen ja earát 2022:16).
Maŋŋelgo lehpet kárten ohppiid ja bargiid giellabirrasiid ja makkár giellaoahpahusmodeallaid bokte fállabehtet oahpahusa, de álgá bargu čielggasmahttit iežadet sámegieloahpahus fálaldaga, vai oahppi váhnemat dihtet makkár bohtosiid sáhttet vuordit.
Dás vuollelis lea tabealla ja rádárdiagrámma maid sáhttibehtet geavahit go galgabehtet čájehit makkár giellaoahpahusmodeallaid dii geavahehpet. Lea dehálaš ahte čájehehpet váhnemiidda giellaoahpahusmodeallaid ovttaláganvuođaid ja erohusaid. De šaddá sidjiide álkibut ipmirdit makkár giellaoahpahusmodeallain bargabehtet. Rádárdiagrámma čájeha ovttaláganvuođaid ja erohusaid daid kriteraid vuođul mat mearridit lea go gievrras vai geahnohis giellaoahpahusmodealla. Oasseáigásaš giellalávgunmodealla (oamastanmodealla mas lea unnimusat 50% sámegielvásáhus) lea gaskkal goaikkanasmodealla ja oamastanmodealla dán rádárdiagrámmas.
Gielladuogáš: Leago oahppis sámegiella vai dárogiella ruovttugiellan?
Giela sajádat skuvllas dahje luohkkálanjas: Leago sámegiella vai dárogiella gulahallan- ja oahpahusgiellan? Geas lea skuvlla sámegielfálu ovddasvástádus?
Servodatmihttu: Čielga giellapolitihkalaš mihttun lea nannet sámegielat ja oažžut eanet sámegielagiid.
Bistu: Bistevašvuohta sámegielfálaldagas, dan rájes go mánná lea mánáidgárddis gitta geargá joatkkaskuvllas.
Giellageavadat: Lehpetgo dihtomielalaččat giellageavaheamis, ja árvvoštallabehtetgo ohppiid sámegielovdáneami?
Gielalaš boađus: Leatgo oahppit čađa sámegielagat? Leatgo oahppit oahppan sámástit? Leago sin sámegiella ovdánan nu movt livččii lunddolaččat agi ektui?
Skuvlla fálaldat
Dá lea liŋkka tabellii mii čájeha makkár giellamodeallat leat anus Sámis. Skuvla galgá čalmmustahttit ja muitalit makkár giellamodeallain barget, ja leatgo sii jurddašan bargagoahtit eará giellamodeallaiguin.