Sámi gielladomeanaid organiseren dárogielat birrasiin
Organiseret ovttagielat sámegielat birrasiid gos dárogiella lea váldogiella gáibida earálágan lahkonanvuogi go sámegielat birrasiin. Ealáskahttit sámegiela ásahusain gos dárogiella lea váldogiella lea gáibideaddji, go de ferte hukset sámegielat birrasiid dahje domeanaid nugo Todal daid gohčoda dárogielat ásahusain (Todal, 2007: 61-79). Raporttas Samisk språk i Svahken sijte son čalla:
“Ovtta láhkai lei juohkin iešguđet giellasurggiide mánáidgárddis eambbo gáibideaddji go jus olles mánáidgárdi livččii leamaš okta lullisámegielat domeana. Jus olles mánáidgárdi livččii leamaš okta domeana, de livčče buohkat hupman lullisámegiela iežaset dásis buohkaiguin juohke sajis ja olles áigge.” (Todal, 2007: 62).
Das namuhuvvo dušše mánáidgárdi, muhte dávjá sáhttá leat lihkká váttis dan čađahit skuvllas. Domeana lea mearriduvvon báiki, sadji dahje latnja gos buohkat galget obba áigge sámástit, buot doaimmaid ja bargguid oktavuođas.
Dá leat guovddáš gažaldagat maid šaddá čielggadit jus galgá ásahit sámegielat domeanaid:
- Báiki: makkár baikit ja lanjat galget leat ovttagielat arenat?
- Olmmoš/persovdna: gii galgá obba áigge sámástit, máhttet go buohkat sámegiela, movt bargat jus eai buohkat hálddaš ja ipmir sámegiela?
- Áigi: goas galgá sámástit?
- Doaimmat: makkár doaimmaid oktavuođas galgá sámástit? Dán oktavuođas sámegiella lea čadnon doibmii iige báikái. Ovdamearka dihte oktasaš arenain gos dábálaččat lávejit sihke sámástit ja dárustit. Árbevirolaš sámi bargguid oktavuođas ja eará oktavuođain gos livččii lunddolaš sámástit.
- Ollislaš sisdoallu: árvvoštala goas galgá organiseret gievrras giellaoahpahusmodeallaid. Leago din skuvla hábmejuvvon nu ahte mánát besset unnimusat 50% dan áiggis go leat skuvllas sámástit. Buoremus lea jus mánát besset gullat ja hupmat sámegiela 80 – 100% dan áiggis go leat skuvllas.
- Resursaplánen: organisašuvdnadásis ásahusa mandáhta ja ulbmiliid vuođul. Leat go mis doarvái sámegielat bargit ja pedagogat? Gii galgá bargat guđe gielain? Dárbbašatgo mii olggobeale resurssaid sámegielat doaimmaide? Makkár gelbbolašvuođalokten dárbbut leat din ásahusas?
Suokkardallan:
- Mo dás namuhuvvon domeanat doibmet din ásahusas/skuvllas? Leat go din skuvllas sámegielat bargit dain mearriduvvon sámegielat domeanain nu go báikin, olgobirrasiin, doaimmain ja eará dilálašvuođain gos visot dáhpáhuvvá sámegillii, ja mat vuođđuduvvet dan prinsihppii ahte galget leat ovttagielat domeanat?
- Maid jáhkat Todal oaivvildii das go čálii: “Ovtta láhkai lei juohkin iešguđet giellasurggiide mánáidgárddis eambbo gáibideaddji go jus olles mánáidgárdi livččii leamaš okta lullisámegielat domeana”?
- Mii sáhttá dávjá dáhpáhuvvat go unnitlogu- ja eanetlogugielat geavahuvvojit seamma domeanain?